Правила казахского языка
  • Регистрация

Шылау сөздер (Служебные слова)

Шылау сөздер лексикалық мағынасы жоқ, бірақ басқа сөз таптарымен тіркесіп, сол сөз таптардың мағыналарын толықтырады және айқындайды. Сөздерді, сөз тіркестерін және сөйлемдерді байланыстыратын сөз табы. Шылаулар сөйлем мүшесі бола алмайды.

Служебные слова не имеют самостоятельного лексического значения, но сочетаясь с частями речи, дополняют и уточняют их значение, обеспечивают связь слов, словосочетаний и предложений друг с другом. Служебные слова не могут быть самостоятельным членом предложения.

Атқару қызметіне байланысты шылаулар 3 топқа бөлінеді:

В зависимости от функции служебные слова делятся на 3 группы:

  1. Септеуліктер (Послеслоги, являются аналогами предлогов)
  2. Жалғаулықтар (Союзы)
  3. Демеуліктер (Частицы)

Септеуліктер — белгілі бір септікте тұрған сөзбен ғана тіркесіп қолданылады. Сөздерді сабақтастыра (бағындыра) байланыстырады. Септеуліктер мезгіл, мақсат және себеп-салдар мағыналарын айқындап, сөзден кейін қолданылады. Зат есім, сын есім, сан есім, есімдік, кейбір етістік түрлерімен тіркесе алады.

Послеслоги применяются только со словом, находящимся в определенном падеже. Связывают слова подчинительной связью. Послелоги выражают временные, целевые, причинные значения слов и находятся после слова. Могут сочетаться с именами существительным, прилагательным, числительным, местоимением и некоторыми формами глагола.

Сочетание послеслогов с падежами:

Атау септікті меңгеретін септеуліктер
  • Үшін
  • Сайын
  • Сияқты
  • Туралы
  • Арқылы
  • Бойы, бойымен
  • Шамалы, шақты, қаралы
  • Ғұрлы (ғұрлым)
Барыс септікті меңгеретін септеуліктер
  • Дейін (шейін)
  • Қарай, таман
  • Салым, тарта, жуық, таяу
Шығыс септікті меңгеретін септеуліктер
  • Гөрі
  • Бері
  • Кейін
  • Соң
  • Бұрын
  • Бетер
Көмектес септікті меңгеретін септеуліктер
  • Қатар
  • Бірге
  • Қоса

Мысалы (Пример):

  • университетке дейін - до университета
  • жыл бойына - в течение года
  • айтуы бойынша - по его рассказам
  • сабақтан соң - после урока
  • түстен кейін - после обеда
  • сен арқылы - через тебя
  • шаруашылық туралы - о хозяйстве
  • сен үшін - ради тебя
  • оқу үшін - для учебы
  • былтырдан бері - с прошлого года
  • менен бұрын - раньше меня
  • әрі отыр - сядь подальше

Жалғаулықтар — сөздерді, сөз тіркестерін, сөйлемдерді байланыстырады.

Союзы служат для связи слов, словосочетаний, частей сложного предложения, а также предложений друг с другом.

Жалғаулықтар түрлері:

Ыңғайластық (соединительные)
  • Және
  • Әрі
  • Мен/бен/пен
  • Да/де, та/те
Талғаулықты (разъяснительно-разделительные)
  • Әлде
  • Біресе
  • Бірде
  • Не
  • Немесе
  • Я
  • Яки
  • Болмаса
  • Кейде
Қарсылықты (противительные)
  • Бірақ
  • Алайда
  • Дегенмен
  • Әйтпесе
  • Әйткенмен
  • Сонда да
Себеп-салдарлық (причинно-следственные)
  • Себебі
  • Өйткені
  • Сондықтан
Шарттық (условные)
  • Егер
  • Онда
Ұштастырғыш (смыкающие)
  • Ендеше
  • Демек
  • Яғни

Мысалы (Пример):

  • Демалыс күндері – сенбі және жексенбі. - Выходные дни - суббота и воскресенье.
  • Ол қатал, әйткенмен әдiл адам. - Он строгий, однако справедливый человек.
  • Не мен барамын, не сен бар. - Или я пойду, или ты иди.
  • Ол таңертең телефон соқпайды, себебі уақыты болмайды. - Он не позвонит утром, потому что у него не будет времени.
  • Жаңбыр көп жауды, сондықтан егін жақсы шықты. - Дождя много было, поэтому урожай был хороший.
  • Егер олар келмесе, онда біз өзіміз барамыз. - Если они не придут, тогда мы сами пойдём.

Демеуліктер өзгермейді, түрленбейді, тіркескен сөздеріне қосымша мағына үстейді.

Частицы не изменяются, придают словам или предложениям различные значения.

Демеуліктер түрлері:

Сұраулық (вопросительные)
  • Ма/ме, ба/бе, па/пе
Күшейткіш (усилительные)
  • Ау, ай, ақ
Нақтылық (уточняющие)
  • Ғой, қой
Шектік (ограничивающие)
  • Ғана, қана
  • Тек
Болымсыздық (отрицательные)
  • Түгіл
  • Тұрсын
  • Тұрмақ
Болжалдық (приблизительные)
  • Мыс/міс
  • Екеш

Мысалы (Пример):

  • Сен киноға бардың ба? - Ты ходил в кино?
  • Ол айтты ғой. - Он ведь сказал.
  • Сөзде ғана, істе жоқ. - Лишь на словах, но не на деле.

Нравится

Комментарии:

Комментарии   

 
#4 лолчикмен 14.09.2016 19:05
спасибо очень помогли
Цитировать
 
 
#3 Aika 16.03.2016 11:27
Так нужно было на открытый урок.Большое СПАСИБО)))))
Цитировать
 
 
#2 Глеб 20.10.2015 16:09
Цитирую дана:
классно

Согласен!
Цитировать
 
 
#1 дана 03.02.2015 10:53
классно
Цитировать
 

Добавить комментарий

Защитный код
Обновить